ضایعات غضروفی و استخوانی در مفصل زانو یکی از شایعترین علل مراجعه بیماران به کلینیکهای ارتوپدی محسوب میشوند. انتخاب روش جراحی مناسب در بیماران مبتلا به آسیبهای مفصل زانو به عوامل متعددی از جمله وسعت و محل ضایعه، سن بیمار، میزان تخریب مفصل و سلامت رباطهای زانو بستگی دارد. در این مقاله از سایت دکتر مفاخر به بررسی و مقایسه دو روش جراحی متداول در این حوزه، یعنی Unicompartmental Knee Replacement (UKR) و Focal Lesion Osteochondral (FLO) پرداخته میشود. در ادامه با ما همراه باشید.
1. نوع جراحی UKR (Unicompartmental Knee Replacement):
جراحی UKR بهطور کلی برای درمان آرتروز یکطرفه زانو طراحی شده است. این جراحی شامل تعویض یک قسمت از زانو است (معمولاً قسمت مدیال (داخلی) یا جانبی (لترال)) که در آن آرتروز وجود دارد، در حالی که قسمت دیگر زانو دستنخورده باقی میماند. این روش معمولاً برای افرادی که فقط در یک قسمت از زانو دچار آرتروز هستند و قسمتهای دیگر زانو سالم باقی ماندهاند، مناسب است.

FLO (Fixed Lateral Oxford Unicompartmental Knee Replacement):
FLO نوع خاصی از UKR است که برای درمان آرتروز جانبی زانو پس از Medial Oxford UKR بهکار میرود. این جراحی بهویژه زمانی انجام میشود که بیمار پیش از آن جراحی Medial UKR را انجام داده و دچار آرتروز در قسمت جانبی (لترال) زانو شده باشد. در FLO، تنها بخش جانبی زانو جایگزین میشود و بخش مدیال زانو که هنوز عملکرد خوبی دارد، دستنخورده باقی میماند.
2. قسمتهای تعویضشده
UKR:
در جراحی UKR، یک بخش از زانو (مدیال یا جانبی) جایگزین میشود. انتخاب بخش تعویضی بستگی به محل آرتروز دارد. اگر آرتروز در قسمت داخلی (مدیال) زانو باشد، از Medial UKR استفاده میشود و اگر در قسمت جانبی (لترال) باشد، از Lateral UKR استفاده میشود.
FLO:
FLO تنها برای تعویض بخش جانبی زانو بهکار میرود. این روش بهویژه پس از انجام Medial Oxford UKR برای درمان آرتروز جانبی بعد از جراحی اولیه، استفاده میشود. در FLO، بخش جانبی زانو که به آرتروز مبتلا است، تعویض میشود، در حالی که بخش مدیال زانو که هنوز سالم است، حفظ میشود.
3. مناسب برای چه بیماران است؟
UKR:
UKR برای بیمارانی که آرتروز یکطرفه (یا مدیال یا جانبی) دارند و میخواهند از جراحی تعویض کامل مفصل زانو (TKR) اجتناب کنند، مناسب است. این جراحی برای بیمارانی است که بخش دیگری از زانو هنوز سالم است و فقط یک بخش دچار آرتروز شده است.
FLO:
FLO برای بیمارانی است که قبلاً Medial UKR انجام دادهاند و حالا دچار آرتروز در قسمت جانبی (لترال) زانو شدهاند. این جراحی بهویژه برای بیماران مسنتر یا بیمارانی که نمیخواهند مفصل زانو را به طور کامل تعویض کنند و ترجیح میدهند بخش دیگری از زانو دست نخورده باقی بماند، مناسب است.
4. نوع پروتز
UKR:
در UKR، پروتزهایی بهطور معمول از نوع متحرک یا متحرک در بخش داخلی یا جانبی استفاده میشود که به زانو اجازه میدهد حرکات طبیعیتری داشته باشد. این پروتزها میتوانند از مواد مختلفی مانند پلیاتیلن یا تیتانیوم ساخته شوند.
FLO:
در FLO، از پروتز ثابت برای قسمت جانبی زانو استفاده میشود. این نوع پروتز برای کاهش احتمال جابجایی برینگ در بخش جانبی زانو طراحی شده است و ویژگیهای خاصی دارد که آن را نسبت به mobile bearing lateral UKR پایدارتر میکند.

5. دوره نقاهت و توانبخشی
UKR:
دوره نقاهت در UKR معمولاً کوتاهتر از جراحی تعویض کامل مفصل زانو (TKR) است، زیرا تنها یک بخش از زانو تعویض میشود و سایر بخشها دستنخورده باقی میمانند. بیشتر بیماران میتوانند پس از ۴ تا ۶ هفته به فعالیتهای روزمره خود بازگردند، اما باید به فیزیوتراپی ادامه دهند تا دامنه حرکتی و قدرت عضلات زانو بازسازی شود.
FLO:
مشابه UKR، دوره نقاهت در FLO نیز کوتاه است و بیماران معمولاً بعد از ۴ تا ۶ هفته به فعالیتهای روزمره خود بازمیگردند. توانبخشی شامل فیزیوتراپی و تمرینات برای بهبود دامنه حرکتی زانو است، اما از آنجایی که FLO معمولاً بعد از Medial UKR انجام میشود، بسیاری از بیماران پیشتر تجربه توانبخشی را دارند.
6. مزایا و معایب جراحی UKR
مزایا UKR:
جراحی کمتهاجمیتر و با دوره نقاهت کوتاهتر نسبت به TKR.
حفظ بخشهای سالم زانو و عملکرد طبیعیتر.
مناسب برای بیماران جوانتر و فعالتر.
معایب UKR:
برای بیمارانی که آرتروز دوطرفه دارند یا مفصل دیگر نیز آسیب دیده است، مناسب نیست.
در صورت پیشرفت آرتروز در قسمت دیگر زانو، نیاز به جراحی مجدد یا TKR وجود خواهد داشت.
مزایا جراحی FLO:
گزینه مناسب برای بیماران مبتلا به آرتروز جانبی پس از Medial UKR.
جراحی کمتهاجمی با دوره نقاهت کوتاهتر.
حفظ عملکرد زانو و جلوگیری از نیاز به TKR.

معایب جراحی FLO:
فقط برای آرتروز جانبی مناسب است و نمیتواند برای آرتروز دوطرفه استفاده شود.
احتمال پیشرفت آرتروز در بخشهای دیگر زانو و نیاز به جراحی مجدد وجود دارد.
UKR و FLO هر دو گزینههای مؤثری برای درمان آرتروز زانو هستند، اما انتخاب هرکدام بستگی به وضعیت بیمار و شدت بیماری دارد. UKR برای بیمارانی که آرتروز در یک بخش زانو دارند و میخواهند از جراحی تعویض کامل مفصل زانو (TKR) اجتناب کنند، مؤثر است. در حالی که FLO برای بیمارانی که پس از Medial UKR دچار آرتروز جانبی شدهاند، گزینه مناسبی است. FLO یک روش کمتهاجمیتر برای آرتروز جانبی زانو پس از Medial UKR است و در بیمارانی که به دنبال حفظ بخشهای سالم زانو و اجتناب از جراحی TKR هستند، عملکرد خوبی دارد.
جراحی UKR و FLO هر یک در شرایط بالینی خاصی کاربرد دارند و انتخاب مناسب میان این دو روش نیازمند ارزیابی دقیق از وسعت ضایعه، سن و فعالیت فیزیکی بیمار و میزان تخریب سایر ساختارهای زانو است.
در بیماران جوان با ضایعات محدود و بدون درگیری گسترده مفصلی، FLO به دلیل ماهیت کمتر تهاجمی و حفظ ساختار طبیعی مفصل، ارجحیت دارد. در مقابل، در بیماران مبتلا به آرتروز پیشرفته، UKR به عنوان روشی مؤثر جهت کاهش درد و بهبود عملکرد زانو توصیه میشود.
تفاوت اصلی:
| ویژگی | UKR | FLO |
|---|---|---|
| حجم جراحی | تعویض بخش از مفصل | ترمیم یک ضایعه محدود |
| کاربرد | آرتروز در یک بخش | آسیب موضعی غضروف/استخوان |
| محدوده سنی | معمولاً میانسال به بالا | جوانترها |
| حفظ مفصل طبیعی | نسبی | تقریباً کامل |
| زمان بهبودی | متوسط | سریعتر |


